Blog

07 Hyd 2021

Pam mae trenau’n brysur? Cwestiynau cyffredin

Why trains are busy: frequently asked questions

Rail

Dros y misoedd diwethaf rydyn ni wedi gweld cynnydd sylweddol yn y galw ar nifer o’n gwasanaethau trên. Daw hyn ar ôl codi’r cyfyngiadau symud ac yn ystod gwyliau’r haf, pan oedd rhagor o bobl yn mwynhau tripiau gwyliau yn y DU a thripiau diwrnod lleol.

Mae’r cynnydd hwn yn nifer y bobl sy’n teithio gyda ni y tu allan i’r adegau prysuraf traddodiadol wedi arwain at rai trenau prysur. Er bod y cyfyngiadau cadw pellter cymdeithasol wedi codi yng Nghymru a Lloegr, bydd hyn yn amlwg yn peri pryder i rai o’n cwsmeriaid. Rydyn ni wedi bod yn gweithio’n galed i leddfu hyn i’r graddau mwyaf posib drwy ychwanegu cerbydau ychwanegol at y gwasanaethau prysuraf, a darparu bysiau i ategu trenau. Ond wrth ymateb i hyn, rydyn ni’n wynebu nifer o broblemau allweddol.

Gwnaethom siarad â Colin Lea, ein Cyfarwyddwr Cynllunio a Pherfformiad, i ddarganfod beth rydyn ni'n ei wneud i ymateb i rai o'r heriau mwyaf rydyn ni'n eu hwynebu, ac ateb rhai o'r cwestiynau mwyaf cyffredin rydyn ni'n eu derbyn gan gwsmeriaid trwy ein sianeli cyfryngau cymdeithasol.

Pam nad ydych chi’n rhedeg amserlen lawn?

Er bod nifer o’r cyfyngiadau COVID-19 a oedd ar waith wedi cael eu codi erbyn hyn, gan roi rhagor o ryddid inni deithio, mae rhai cyfyngiadau’n dal yn eu lle, fel hunanynysu ar ôl prawf COVID-19 positif neu gysylltiadau agos. Mae hyn wedi effeithio ar y ffordd rydyn ni’n gweithredu ein gwasanaethau, o absenoldebau allweddol mewn rolau gweithredol allweddol i oedi sylweddol yng nghyrsiau hyfforddi criwiau trên.

Diogelwch ein cwsmeriaid a’n cyd-weithwyr yw ein prif flaenoriaeth. Ond mae hynny’n golygu nad oes modd inni gynnig ein hamserlen lawn yn gynaliadwy nes bod sgileffeithiau COVID-19 yn lleihau ymhellach.

Ar ben hynny, mae amserlenni trenau ledled Prydain yn rhan o un system rhyng-gysylltiedig, wedi’u casglu ynghyd gan ein cyd-weithwyr yn y diwydiant, Network Rail, sef gweithredwr y system. Mae ein gwasanaethau’n rhyngweithio â rhai nifer o wahanol weithredwyr, sydd yn eu tro’n rhyngweithio â mwy byth o wasanaethau gan weddill y gweithredwyr ar draws y rhwydwaith cyfan. Mae hyn yn golygu bod yn rhaid datrys mannau cul hollbwysig yn y rhwydwaith a rhoi ‘llwybrau’ pendant i bob gweithredwr. Felly, efallai fod rhaid amseru trên yn Abertawe i gwrdd â llwybr penodol i Fanceinion Piccadilly, yn hytrach na gweithredu ar ei orau yn ne Cymru o reidrwydd.

Hefyd bydd unrhyw newidiadau i amserlenni gan weithredwr eraill yn cael sgileffaith ar ein gwasanaethau ni. Felly, rhaid diweddaru amserlenni ar y cyd â’i gilydd. Y tro diwethaf i’r amserlenni cenedlaethol gael eu diweddaru oedd 13 Medi, pan wnaethom adfer rhagor o wasanaethau (tua 8.5% yn ychwanegol) ac rydyn ni’n gweithio ar gynlluniau i adfer rhagor o wasanaethau mewn diweddariadau yn y dyfodol, yn benodol ym mis Mai 2022 cyn cyfnod prysur arall dros yr haf, yn ogystal ag ychwanegu gwasanaethau newydd dros y blynyddoedd nesaf ar ôl cyflwyno ein trenau newydd sbon.

PSX 20210909 122428

Pam na allwch chi ychwanegu rhagor o gerbydau?

Mae gan drenau gwahanol broffiliau lled, sy’n cael eu galw’n fesurydd llwytho, gan olygu nad yw pob un yn ffitio ar bob rhan o’r rhwydwaith. Er enghraifft, roedd trenau Pacer arfer teithio ar hyd Llinellau’r Cymoedd i gyd. Maen nhw wedi mynd a threnau Class 769 sydd wedi cymryd eu lle. Dim ond rhwng Rhymni a Phenarth mae’r rhain yn gallu rhedeg. Dim ond ar rai llinellau yn ne Cymru y mae trenau Class 170 yn gallu rhedeg hefyd, ac mae’r sefyllfa ar Linell y Cambrian yn gymhleth oherwydd dim ond un fflyd – Class 158 – sy’n gydnaws â’i system signalau unigryw.

Hefyd, mae gan drenau wahanol gyflymder uchaf a chyfraddau cyflymu, sy’n eu gwneud yn addas ar gyfer llwybrau penodol. Mae gan drên Class 175 gyflymder uchaf uwch ac mae’n fwy addas ar gyfer taith pellter hir o’i gymharu â thrên Class 230, sy’n methu cyrraedd yr un cyflymder uchaf ond sy’n fwy addas ar gyfer llwybr ar ffurf metro, lle mae’n stopio ac yn cychwyn yn aml.

Mae rhai platfformau mewn gorsafoedd rheilffordd yn hirach nag eraill ac felly dim ond rhai trenau sy’n gallu stopio mewn rhai platfformau. Mae hyn yn ein cyfyngu ymhellach o ran y ffordd gallwn ddefnyddio ein trenau.

Hefyd mae gan drenau disel danciau tanwydd sy’n amrywio mewn maint, gan olygu mai hyn a hyn gall trên deithio cyn gorfod dychwelyd i’r depo i ail-lenwi’r tanc. Mae hyn yn gallu effeithio ar ba gylchedau y mae trenau’n cael eu rhoi, er mwyn gwneud yn siŵr nad yw eu tanwydd yn dod i ben. Weithiau bydd trên yn methu oherwydd nam ac yn gorfod dychwelyd i’r depo am waith trwsio neu archwiliadau cynnal a chadw, yn yr un modd â char ac MOT. Rydyn ni’n cadw golwg ofalus ar ba mor ddibynadwy yw ein trenau ac yn gweithio’n galed i wasgaru effaith yr archwiliadau hyn er mwyn gwneud yn siŵr bod y nifer uchaf posib o drenau ar gael ar unrhyw un adeg.

Mae gan bob trên wahanol set o reolaethau i’w weithredu – gosodiad mecanyddol gwahanol fel petai. Mae gennym lawer o ddepos criwiau trên ar draws y rhwydwaith ac mae pob cyd-weithiwr yn y depos hyn yn ‘rhoi arwydd’ i fathau penodol o drenau, a llwybrau penodol hefyd. Byddai newid y trenau neu’r llwybrau y mae ein cyd-weithwyr yn rhoi arwydd iddynt yn golygu rhaglenni hyfforddi misoedd, os nad blynyddoedd o hyd, ac felly ar y cyfan mae cyfyngiadau ar ddefnyddio trenau penodol mewn mannau penodol.

Mae gweithredu’r rheilffordd yn dipyn o bos aml-ddimensiwn ac er ein bod yn ymdrechu i sicrhau’r capasiti iawn yn y man iawn ar yr adeg iawn, nid yw hynny’n bosib bob amser.

Pam na allwch chi ychwanegu rhagor o gerbydau at y fflyd?

Trenau disel sydd ar waith ar y rhan fwyaf o’n gwasanaethau.

Ond mae rhagor o reilffyrdd yn cael eu trydaneiddio ac mae Llywodraeth y DU wedi gosod targed i gael gwared ar drenau disel o’r rhwydwaith erbyn 2040. Oherwydd hyn, mae gwneuthurwyr trenau wedi lleihau nifer y trenau disel maen nhw’n eu hadeiladu. Felly, mae gweithredwyr trenau Prydain yn wynebu sefyllfa anodd. Mae eu fflydoedd trenau disel yn heneiddio ac ychydig iawn o drenau hŷn sydd ar gael gan weithredwyr eraill i’w defnyddio fel ateb dros dro.

Ychydig iawn o drenau disel sbâr sydd ar gael ac a dweud y gwir, rydyn ni hyd yn oed wedi gorfod defnyddio trenau trydanol gynt sydd wedi cael eu trosi’n drenau disel er mwyn darparu capasiti ychwanegol. Mae hyn yn gymhleth ac yn cymryd amser hir.

Hefyd, rhaid i drenau hŷn gydymffurfio â set benodol o safonau hygyrchedd ac nid yw’r trenau disel hynny sydd ar gael yn cydymffurfio. Mae’n cymryd misoedd lawer i’w newid er mwyn iddynt gydymffurfio, felly nid yw hyn yn ateb sydyn.

Yn Trafnidiaeth Cymru rydyn ni’n aros am ein trenau disel newydd ar gyfer gwasanaethau Cymru a’r Gororau, i’r gwaith o drydaneiddio Llinellau Craidd y Cymoedd gael ei gwblhau, ac am ein trenau trydanol newydd ar gyfer gwasanaethau Metro De Cymru. Byddwn yn cadw rhai trenau disel hŷn nes bod y trenau newydd yn cyrraedd.

Chester station Class 158

Fe welais i gerbydau mewn depo – pam na allwch chi eu defnyddio?

Mae ein trenau’n teithio cannoedd o filltiroedd bob diwrnod ac mae’n rhaid gwneud gwaith cynnal a chadw gofalus arnynt i wneud yn siŵr eu bod yn parhau i redeg yn ddiogel ac yn ddibynadwy. Oherwydd hynny, rhaid iddynt basio cyfres o archwiliadau ar ôl teithio hyn a hyn, yn yr un modd ag y mae’n rhaid gwasanaethu car – mae hyn yn golygu na fyddant yn cael eu defnyddio nes bod hyn wedi’i gwblhau. Ar ôl cyrraedd cerrig milltir mawr, rhaid gwasanaethu trenau’n fwy trwyadl, sy’n golygu eu bod allan o wasanaeth am gyfnod hirach.

Mae’r gwaith hwn yn cael ei wneud yn ein depos ar draws ein rhwydwaith. Fel arfer, y trenau rydych chi’n eu gweld wedi’u parcio yn y depo yw’r rhai y mae angen archwiliad arnynt, neu’r rhai sydd wedi methu ac mae gwaith trwsio’n cael ei wneud arnynt.

Dylid nodi hefyd bod cyfyngiad yn y pen draw ar sawl trên gallwn ei redeg ar bob llwybr. Mae capasiti llinellau rheilffordd yn gyfyngedig mewn nifer o ffyrdd – mae’r cledrau, signalau a chyflymderau llinell yn cyfyngu ar amlder gwasanaethau, ac mae hyd platfformau’n cyfyngu ar hyd trenau. Os oes gennym fflyd bwrpasol ar gyfer llinellau penodol ar lwybr a bod hyn yn cael ei wasanaethu gan y nifer uchaf o drenau sydd mewn gwasanaeth, gallai hyn adael nifer isel o drenau’n weddill ac nad oes modd eu defnyddio ar lwybr arall oherwydd nad ydynt yn gydnaws.

Fe welais i fwy o gerbydau’n cael eu defnyddio ar wasanaeth gwahanol, tawelach – pam?

Bob diwrnod mae gennym nifer penodol o drenau mewn gwasanaeth yn cylchredeg ar wahanol rannau o’r rhwydwaith. Mae pob trên mewn gwasanaeth yn dilyn “diagram” – cyfres o gylchedau sy’n dilyn ei gilydd tan ddiwedd y diwrnod. Mae’r diagramau hyn yn cael eu datblygu gan ein tîm Cynllunio i wneud y defnydd gorau o’r adnoddau sydd ar gael inni, gan gynnwys trenau a’r criwiau trên sydd ar gael i’w gweithredu.

Mae’r tîm Cynllunio yn defnyddio llawer iawn o ddata i wneud penderfyniadau ar nifer y cerbydau i’w darparu – yn benodol nifer y teithwyr sy’n teithio ar wasanaeth penodol fel arfer neu, os oes digwyddiad mawr, nifer disgwyliedig y teithwyr. Os gwelwch chi drên tawelach â mwy o gerbydau’n mynd i’r cyfeiriad arall, y tebyg yw ei fod wedi gweithredu gwasanaeth prysur yn ddiweddar ar gam blaenorol yn ei ddiagram, neu ei fod ar ei ffordd i weithredu gwasanaeth prysur ar gam nesaf ei ddiagram.

Yn dilyn tarfu, weithiau mae trenau yn y man anghywir o’i gymharu â’r cynllun gwreiddiol. Gall hyn olygu nad yw’r capasiti sydd ar gael yn ateb y galw yn dda iawn. Gall y galw am wasanaethau amrywio’n enfawr ar adeg digwyddiadau ac mae cynlluniau’n cael eu newid i wella capasiti ar gyfer y digwyddiadau hynny, ond bydd hyn yn cael effaith rhywle arall, cannoedd o filltiroedd o’r digwyddiad yn aml.

Pam wnaethoch chi dynnu rhai o’ch trenau’n ôl os oeddech chi’n gwybod bod eich gwasanaethau’n prysuro?

Yn ôl ym mis Mai, fe wnaethom dynnu ein trenau Pacer yn ôl yn barhaol. Y rhain oedd y trenau hynaf yn ein fflyd ac nid oeddent yn addas i’w gweithredu mwyach. Yn benodol, nid oeddent yn bodloni gofynion hygyrchedd, gan ddarparu cyfleusterau annigonol i bobl â symudedd cyfyngedig.

Fe wnaethom gadw’r trenau Pacer mewn gwasanaeth cyhyd â phosib er mwyn darparu capasiti ychwanegol i’n cwsmeriaid yn ystod pandemig Covid-19. Adeg honno, fe wnaethom eu paru â threnau ‘Sprinter’, sy’n fwy hygyrch. Ond roeddem am orfod rhoi’r gorau i’w gweithredu ar ryw bwynt, a diwedd mis Mai 2021 oedd y pwynt hwnnw.

Pacer, Penarth

Beth ydych chi’n ei wneud am y diffyg capasiti?

Mae ein fflyd trenau newydd sbon wrthi’n cael ei hadeiladu. Bydd hyn yn cyflwyno fflyd o 77 trên Class 197 newydd i rwydwaith Cymru a’r Gororau. Mae’r gwaith o adeiladu’r trenau hyn yn mynd rhagddo’n dda yn ffatri’r gwneuthurwr, CAF, yng Nghasnewydd, ac mae’r trenau cyntaf wrthi’n cael eu profi yng ngogledd Cymru. Bydd y fflyd newydd hon yn cael ei hategu gan nifer isel o drenau wedi’u hadnewyddu a fydd yn cael eu cadw o’n fflyd bresennol i weithredu nifer dethol o wasanaethau o ansawdd uchel.

Rydyn ni hefyd yn adeiladu tri math gwahanol o gerbydau rheilffyrdd newydd a fydd yn cael eu neilltuo i wahanol rannau o rwydwaith Metro De Cymru mewn partneriaeth â’r gwneuthurwr, Stadler. Rydyn ni’n datblygu’r trenau tram trydanol ar gyfer gwasanaethau rhwng Caerdydd a Threherbert, Aberdâr a Merthyr Tudful, a bydd y trenau tri-modd FLIRT yn cael eu neilltuo i wasanaethau rhwng Rhymni, Coryton a Bro Morgannwg. Bydd y trenau disel FLIRT yn gweithredu ar wasanaethau rhwng Caerdydd, Glynebwy, Maesteg a Cheltenham.

Yn gyffredinol, bydd gan y fflyd newydd gapasiti uwch na’n fflyd bresennol a bydd hefyd yn rhoi mwy o hyblygrwydd o lawer inni ar draws ein rhwydwaith. Bydd adeiladu fflyd safonol ar gyfer rhwydwaith Cymru a’r Gororau yn cael gwared ar rai o’r heriau rydyn ni’n eu hwynebu ar hyn o bryd o ganlyniad i weithredu nifer o wahanol fathau o drenau ar y gwasanaethau hyn, a bydd y fflydoedd bach sydd wedi’u neilltuo i Fetro De Cymru yn golygu bod gennym nifer penodol o drenau’n gweithredu gwasanaethau’r Metro, gan sicrhau bod y capasiti’n aros yn sefydlog. Bydd angen llai o waith cynnal a chadw ar y trenau newydd ac ymhen amser, byddant yn fwy dibynadwy o lawer na’n trenau presennol, sy’n heneiddio, gan olygu y bydd gennym gyfran uwch o drenau ar gael bob dydd.

Ar ben hynny, rydyn ni’n cyflwyno trenau Class 230 i Linell Wrecsam – Bidston. Y trenau disel-hybrid hyn, sydd wedi’u hailadeiladu’n llawn, fydd y cam cyntaf yn y broses o ddarparu gwasanaeth ar ffurf metro yng Ngogledd Cymru a’r Gororau fel rhan o’r  gwaith o ddatblygu Metro Gogledd Cymru. Mae’r hyfforddiant i griwiau wedi dechrau a’r bwriad yw dechrau defnyddio’r trenau yn nes ymlaen eleni.

Hefyd, rydyn ni wedi rhagori ar ein hymrwymiadau gwreiddiol i gaffael trenau ychwanegol ar ben hyn. Yn wreiddiol, dim ond 5 trên oedd am fod yn ein fflyd Class 769, ond cafodd hyn ei ehangu i 9, ac rydyn ni hefyd wedi caffael trenau Class 153 ychwanegol i ddarparu rhagor o gapasiti. Yn ddiweddar, roedden ni wedi cyhoeddi ein bod wedi caffael cerbydau Mark 4 ychwanegol er mwyn gallu darparu trenau Intercity ar wasanaethau rhwng De Cymru a Manceinion, a threnau mwy rhwng Caerdydd a Chaergybi ar ôl cwblhau’r hyfforddiant a’r gwaith trosi.

TfW - CAF Trains-12-2

Pam mai dim ond trenau dau gerbyd yw rhai o’r trenau newydd rydych chi wedi’u harchebu? Ydy hyn am gynyddu capasiti go iawn?

Bydd 51 o’r trenau Class 197 yn cael eu hadeiladu fel trenau dau gerbyd, a dylid eu hystyried yn flociau adeiladu. Ar gyfer y rhan fwyaf o’r gwasanaethau pellter hir prysur y byddant yn eu gweithredu, bydd trenau’n cael eu rhoi’n sownd i greu trenau pedwar cerbyd. Pe baem wedi archebu trenau pedwar cerbyd, ni fyddem wedi gallu eu rhannu ar adegau tawelach. Byddai hyn yn creu problem pe bai problem gydag un o’r trenau hynny – byddai problem gyda thrên dau gerbyd yn golygu ein bod yn colli dau gerbyd, lle byddai problem gyda thrên pedwar cerbyd yn golygu ein bod yn colli dwywaith cymaint o gerbydau.

Os oes prinder o drenau disel, pam na wnewch chi drydaneiddio’r rheilffordd er mwyn gallu defnyddio trenau trydan?

Mae trydaneiddio’r rheilffordd yn broses drawsnewid fawr sy’n gofyn am waith peirianyddol trwm. Mae’n cymryd nifer o flynyddoedd i’w ddylunio, ei ddatblygu a’i adeiladu, a gall darfu’n sylweddol ar bobl sy’n teithio ar y trên neu’n byw ger y rheilffordd.

Rydyn ni wrthi’n gweithio i drydaneiddio Llinellau Craidd y Cymoedd fel rhan o’r gwaith o ddatblygu Metro De Cymru ac rydyn ni’n gweithio’n agos gyda chymunedau lleol i sicrhau bod cyn lleied o darfu â phosib ar fywydau pobl.

Network Rail, sy’n atebol i Lywodraeth y DU, sy’n dal i reoli gweddill rhwydwaith Cymru a’r Gororau. Felly, mae unrhyw waith trydaneiddio a moderneiddio ar linellau pellach yn amodol ar gymeradwyaeth Llywodraeth y DU ar hyn o bryd.

Yn 2020, cyhoeddodd Network Rail yr achos busnes interim y rhaglen ar gyfer ei Traction Decarbonisation Network Strategy, a oedd yn cynnig trydaneiddio’r rhan fwyaf o’r rhwydwaith, gan gynnwys y prif lwybrau sy’n cysylltu gogledd, de a gorllewin Cymru. Byddai llwybrau heb eu trydaneiddio’n cael eu gweithredu gan drenau wedi’u pweru gan fatris neu hydrogen. Rydyn ni’n gweithio’n agos gyda nhw i ddeall sut gellir moderneiddio’r rhwydwaith er mwyn inni allu darparu gwasanaethau mwy cyflym, aml a gwyrdd drwy’r holl rwydwaith. Fodd bynnag, ni fydd hwn yn ateb sydyn.

Uchelgais Llywodraeth Cymru yw datganoli’r gwaith o reoli rheilffyrdd Cymru i Gymru, a fyddai’n ein galluogi i foderneiddio’r rhwydwaith yn gynt.

Metro work Jan 2021